Аватара 2013

Kavernoza problemo

Hodiaŭ turnis sin al mi Boris Kondratjev (la aŭtoro de Esperanto-rusa vortaro ĉe eoru.ru) kun la demando pri la traduko de la vorto «кавернозный/пещеристый». Temas pri la anatomia termino, plej famas la tiel nomataj кавернозные/пещеристые тела en peniso, sed la adjektivo estas uzata ankaŭ en kelkaj aliaj terminoj.

Estas klare, ke la termino deriveblas el la latina caverna (al kiu respondas la Esperanta kaverno). Sed la problemo estas pri la definitiva formo de tiu derivaĵo: ĉu kaverna, kavernoza, kaverneca, kavernoplena, kavernohava, kavernoriĉa?

Plej unue mi, kompreneble, konsultis miajn terminarojn kaj vortarojn. La Anatomia Nomenklaturo (Pekino, 1989; red. André Albault) klare preferas la formon «kaverneca». La saman formon sugestas la Esperanta medicina terminaro (UMEA, 1979; red. Josef Hradil) per la ekzemplo «kaverneca hematomo». La Angla-Esperanta medicina terminaro (UMEA Shinoda-kuracejo, 2001; verk. Yamazoe Saburoo) bedaŭrinde kaj strange ne prezentas la adjektivon cavernous. Do, unuavide ŝajnas, ke la ĝisnuna medicina tradicio inklinas al la formo «kaverneca».

Sed kion diras NPIV? En la artikolo «kaverno» troveblas neniu ĉi-rilata aludo. Eĉ male: la adjektivo «kaverneca» estas klarigata kiel «obtuze sonora kiel kaverno». Sed en la artikolo «sinuso» ja troveblas ekzemplo «kaverna sinuso» (temas tutcerte pri la sama adjektivo, kiel en la rusa kaj latina terminoj: пещеристый синус, sinus cavernosus). Fine, por eĉ pli implikiĝi, mi enrigardis en la Grandan vortaron Esperanto-germanan (Hamburg, 1999; verk. Erich-Dieter Krause): ĝi rilatigas la medicinan germanaĵon kavernös al la Esperanta adjektivo «kavernoplena». Tamen la Granda Esperanto-franca vortaro (SAT-Amikaro, 1994; verk. G. Waringhien) denove klare proponas la formon «kaverneca». Do, la opinioj kelkas, oni havas kion pripensi.

Post iom da cerbumado mi venis al la konkludo, ke la formo «kaverneca» evidente pli bonas, ol la simpla «kaverna» (kiu ja estus tro multasenca; ne forgesu pri tuberkulozaj kavernoj en pulmoj). Tiel do la NPIVan formon «kaverna sinuso» mi taksas malperfekta. La menciitan de Krause «kavernoplena» mi kontestas eĉ pli energie: ĝi estas evidente peza; krome, la latina sufikso -osus fakte ne ĉiam esprimas abundon, sed foje servas kiel simpla adjektiviga sufikso (lat. caverna → cavernosus).

De la alia flanko, ankaŭ la «simpla» traduko «kavernoza» ŝajnas al mi tute uzebla: ĝi estas tute internacia (angle cavernous, germane kavernös, hispane kaj itale cavernoso, france caverneux) dum la sufikso -oz- (kvankam neoficiala) jam delonge ne fremdas al Esperanto.

Fine do mi rekomendas la tradukon «kaverneca» (kun eventuala konsidero de «kavernoza»). Kion opinios pri la afero miaj E-legantoj?

Tio tuŝas demandon pli grandan: kio estas oficialeco en Esperantujo?
En eoru jam abundas oz-vortoj, kie -oz- estas kaj parto de la radiko (fimoz/o), kaj aparta sufikso (bakteri/oz/o). Ĉiaokaze, kial ne ozumi? :)
Kompreneble, neniu malhelpas uzi la neoficialajn elementojn, sed "iu oficialeco" ja ekzistas kaj oni memoru pri ĝi (por en la dubaj okazoj preferi la jam oficialajn formojn).

> kie -oz- estas kaj parto de la radiko (fimoz/o)
Tiu ĉi ekzemplo ne taŭgas, ĉar -oz- estis parto de la origina radiko (helene φῑμός - muzelingo).

> kaj aparta sufikso (bakteri/oz/o)
Ankaŭ tiu ĉi ekzemplo estas iom aparta, ĉar la medicina senco de la sufikso -oz- (patologia stato) ja estas vaste akceptita kiel faka; krome, ĝi tute ne respondas al la senco de -oz- en "kavernoza".

> Ĉiaokaze, kial ne ozumi? :)
Mi neniel kontraŭas ozumadon mem, tamen ankaŭ la iom konservativaj tendencoj ne mankas al mi :). Ĉiuokaze, kiam oni ekuzas aŭ rekomendas iun ajn terminon (eĉ se ĝi ŝajnas internacia) neniel malhelpos pristudi la jam ekzistantan tradicion kaj konsideri iom da logikaj rezonoj.
Mi konsentas.
Cetere, «kavernoplena» estas tute kontraŭlogika, se oni provas analizi la sencon el kunmetitaj elementoj.
> Mi konsentas.
Bone.

> Cetere, «kavernoplena» estas tute kontraŭlogika
Kial do? "Plena je kavernoj" proksimume egalas al "enhavanta multajn kavernojn". Por ne paroli jam pri la tradicieco de tiu -plen- en la prilarolata rolo.
Ĝi ja ricevis sian nomon pro multeco de la porsangaj kavetoj, kiuj al la romantike kaj figure pensemaj mezepokaj anatomoj ŝajnis similaj al kavernoj :).
Nu jes, ĉu ekzistas pli romantika korpoparto ol kaco?...
Pli ol 50 "sekretaj sonetoj" dediĉitas al ĝi...
Mi komprenas vian ŝercon, sed kredu, ke la romantikeco de la mezepokaj anatomoj koncernis ne nur tiun korpoparton :). Mi jam publikigis iam 1-2 blogaĵojn pri la anatomia terminologio (vi devas memori pri fibulo/fibolo), sed, kredu, la temo tute ne estas elĉerpita! Ege multaj anatomiaj terminoj plu portas la ŝarĝon de iamaj miskomprenoj, fantazioj kaj metaforoj de la malnovegaj esploristoj...
> ĝi estas tute internacia

Ne estas. Pro la ĥina.

> la sufikso -oz- (kvankam neoficiala) jam delonge ne fremdas al Esperanto

Fremdas. "Fundamento" ĝin he enhavas, kaj neevitebla neceseco por ĝia enkonduko en la lingvon (kiu sole povas pravigi novajn vortojn laŭ "Antaŭparolo") ne ekzistas.

Sincere,
Gastrito
Mi jam, ŝajne, penis klare prezenti al vi la ideon pri tio, ke "ne ĉio, kio forestas en la Fundamento estas kontraŭfundamenta kaj nepre malbona". Do mi ne plu ripetos mian predikon.

Vi rajtas havi alian opinion, sed bonvolu ne regurdi la malnovan kanton. Dankon pro la kompreno.
Eble por la artikolo estas bezonata bildo por allogi atenton. Ŝajnas, ke mi eĉ komprenas, kion ĝi devus enhavi.
Mi ne zorgas pri la atento-kaptaj bildoj kaj pozicioj en furor-listoj :). La enhavo pli gravas!