August 23rd, 2010

Аватара 2013

Много о тамплиерах и искусстве перевода // Multe pri la templanoj kaj la traduk-arto

Данная запись представлена более-менее параллельно на русском и эсперанто. Под катом - очень большой, но и очень интересный, полагаю, текст. Ĉi blogero estas prezentita pli-malpli paralele en la rusa kaj Esperanto. En la kaŝ-parto estas tre granda, sed ankaŭ tre interesa, LMMO, teksto.

Несколько недель назад мне вздумалось перевести одну главу из любимого мною романа "Маятник Фуко" У. Эко. Прецеденты уже были - я перевёл главку "про трубу". Глава, выбранная на этот раз, была довольно сложной, поэтому с целью улучшения понимания текста да и вообще для общего развития я не только смотрел в русский перевод, но ещё и сравнивал его с английским переводом и с итальянским оригиналом (ну, насколько уж я мог его понимать со словарём). Antaŭ kelkaj semajnoj mi ekdeziris traduki unu ĉapitron el mia ŝatata romano "Pendolo de Foucault" de U. Eco (legi en la angla pri la romano). Precendenco jam ekzistas - iam mi tradukis ĉapitron "pri trumpeto". La ĉapitro, elektita ĉi-foje, estis sufiĉe komplika, tial por pli bone kompreni la tekston kaj entute por plispertiĝo mi ne nur rigardis la rusan tradukon, sed ankaŭ komparis ĝin kun la angla traduko kaj la itala originalo (nu, laŭ miaj kapabloj kompreni ĝin helpe de vortaro).

Ясное дело, когда перевод осуществляется "через перевод", результат никак не может быть адекватным. К тому же, как оказалось, русский текст, найденный мною в интернете, оказался каким-то гибридом между классическим переводом Е. Костюкович и трудом неизвестного автора (по моим оценкам, этот автор переводил хуже, но тоже довольно неплохо) - одни абзацы шли в одном, другие - в другом переводе. Тем не менее, даже такая халтура вышла очень интересной, а, сравнивая 3 различных перевода, я напоролся на интересные детали, из которых сделал два важных вывода: 1. художественную литературу переводить надо "от бедра"; 2. ошибки, неточности и вольности в художественных переводах простительны даже корифеям. Klaras, kiam oni tradukas tradukon, la rezulto neniel povas esti adekvata. Krome, evidentiĝis, ke la rusa teksto, trovita de mi en la reto, estas iu stranga hibrido de la klasika traduko de Je. Kostjukoviĉ kaj laboraĵo de iu nekonata aŭtoro (laŭ mia pritakso, tiu aŭtoro tradukis malpli bone, sed sufiĉe nemalbone) - iuj alineoj estis prezentitaj en la unua, la aliaj - en la dua traduko. Tamen, eĉ tia fuŝlaboro estis ege interesa; komparante 3 diversajn tradukojn mi trafis interesajn detalojn, el kiuj mi faris 2 gravajn konkludojn: 1. beletron oni devas traduki plej libere kaj facilmove; 2. eraroj, misetoj kaj elpensaĵoj en beletraj tradukoj estas pardoneblaj eĉ al la korifeoj.

Вот примерчик. В русском переводе речь идёт о "смирении плоти", тогда как в английском переводе и в оригинале речь ясно идёт о "представлениях о теле". "Смирение плоти" несколько резануло мне глаз в том контексте (нужно абзац увидеть, чтобы это понять), потому я и сравнил. В итоге, в эсперанто-переводе я остановился на форме "представления о плотских/телесных вопросах". Jen ekzemplo. En la rusa traduko temas pri "humiligo, obeigo de korpo/karno", kio iom pikis mian okulon. Mi kontrolis: kaj en la angla traduko, kaj en la originalo temas simple pri la "ideoj pri la korpo".

– Но, безусловно, они сами нарывались, – продолжил Бельбо. – А что, Святой Бернард был такой глупый?
– Не сказал бы... Но он монах тоже, а в те времена монахи странно представляли себе смирение плоти.

"They certainly were asking for it," Belbo interrupted. "That Saint Bernard wasn't stupid, was he?"
"Stupid, no. But he was a monk himself, and in those days monks had their own strange ideas about the body...

"...ma certo se la sono cercata," commentò Belbo. "Sarà mica che quel san Bernardo era stupido?"
"No, stupido non lo era, ma era monaco anche lui, e a quei tempi il monaco aveva una sua strana idea del corpo...

– Sed, certe, ili mem provokis tion, – daŭrigis Belbo. – Sed ĉu Sankta Bernardo estis tiel malsaĝa?
– Mi ne dirus tiel… Ankaŭ li estis monaĥo, kaj tiutempaj monaĥoj havis iom strangajn ideojn pri la korpaj demandoj...

Или вот очаровательный фрагментик: в двух маленьких абзацах оба русских перевода фантазируют, как только могут. В английском переводе в первой строке речь идёт о том, что тамплиеры "сумасшедшие", в оригинале звучит слово casino (бардак, бордель, беспорядок, свалка) - но наши переводчики пошли кто в лес, кто по дрова (впрочем, может перевод Костюкович и неплох, а я просто не улавливаю в оригинале какой-то тонкой идиомы). Но вот занятно - как "Том и Джерри" из оригинала стали "волком и тремя поросятами"? Теоретически могу поверить, что такой выбор сделан ввиду того, что сказка про трёх поросят известна русскоязычным намного лучше, чем американские персонажи. Однако... Книга была написана в 1988, а перевод Костюкович опубликован аж в 1995-ом! Имхо, в то время лишь ленивый не знал, кто такие Том и Джерри. В любом случае, подменять эти имена на несколько менее удачные в угоду малоинформированному читателю - это совершенно бесполезно, так как в книге полным-полно намного более малоизвестных и сложно понимаемых вещей... Aŭ jen ĉarma fragmento: en du etaj alineoj ambaŭ rusaj tradukistoj fantazias laŭ siaj plejaj povoj. En la angla traduko en la unua linio temas pri tio, ke la templanoj estas "frenezaj", en la originalo aperas la vorto casino (bordelo, malordego, pelmelo) - sed niaj tradukistoj improvizis ĉiu laŭ sia maniero (fakte, eble la traduko de Kostjukoviĉ estas nemalbona, dum mi simple ne kaptas iun delikatan idiotismon en la originalo). Sed jen eĉ pli stranga afero - kiel "Tom kaj Jerry" el la originalo iĝis "lupo kaj tri porkidoj"? Teorie mi ja povas kredi, ke tiu elekto estis farita pro tio, ke la fabelo pri la tri porkidoj estas al la ruslingvuloj pli konata, ol la usonaj herooj. Tamen... La libro estis verkita en 1988, la traduko de Kostjukoviĉ estis publikigita en 1995! Ŝajnas, tiutempe nur pigrulo ne sciis, kio estas Tom kaj Jerry. Ĉiuokaze, ŝanĝi tiujn nomojn al la malpli trafaj por helpi al malmulte informita leganto - tio estas tute senutila afero, ĉar la libro plenplenas je multe malpli konataj kaj malfacile kompreneblaj detaloj...

– Плохие командос из этих твоих тамплиеров, – сказала Долорес, которую мой рассказ впечатлил.
- Серьезные люди, но мечутся немножко как три поросенка, - подытожил Бельбо. (анонимный сетевой перевод / anonima reta traduko)

- Этих ребят к нам в студенческую дружину, - страстно сказала Долорес.
– Как волк и три поросёнка, – подытожил Бельбо. (Е. Костюкович, Je. Kostjukoviĉ)

"These Templars of yours were really crazy!" Dolores said with admiration.
"They remind me of Tom and Jerry," Belbo said.

"Ma erano katanga un casino questi tuoi Templari," disse la Dolores, eccitata.
"A me fa venire in mente Tom and Jerry," disse Belbo.

– Viaj templanoj estis vere frenezaj! – diris Dolores, impresita de mia rakonto.
– Ili similas, laŭ mi, al Tom kaj Jerry, – resumis Belbo.

И таких мест - около десятка. Да уж, перевод - такой перевод... Как видно, мой перевод на эсперанто тоже получился довольно, так скажем, "разнообразным". Тем не менее, в целом я старался следовать русскому переводу и отступал от него лишь в очень приметных мне вещах. Под катом - собственно фрагмент романа, повествующий об истории ордена тамплиеров от его создания до изгнания христиан с Ближнего Востока. Параллельно представлены мой перевод и русский "оригинал". Можете просто почитать интересную главу из интересного романа, а можете и полюбопытствовать, как я исхитрялся с многочисленными сложностями перевода. Подавляющее большинство комментариев в конце текста (кроме тех, которые просто дают перевод с других языков) - мои. Kaj tiaj lokoj ja nombras ĉirkaŭ dekon! Jes, vere, traduko estas trukado... Kiel oni vidas, ankaŭ mia E-traduko rezultis sufiĉe "diversa". Tamen, entute mi penis sekvi la rusan tradukon kaj deiris de ĝi nur en tro dubindaj lokoj. En la kaŝ-patro estas prezentita la fragmento de la romano, kiu rakontas pri la historio de la templana Ordeno ekde ĝia fondo ĝis la forpelo de kristanoj for de la Proksima Oriento. Mia traduko kaj la rusa "originalo" estas prezentitaj paralele. Vi povas aŭ simple legi interesan ĉapitron el interesa romano, aŭ kompari, kiel mi sukcesis traduki multajn komplikajn lokojn. La plimulto de la komentoj fine de la teksto apartenas al mi (krom tiuj, kiuj simple tradukas alilingvajn fragmentojn).

Перевод не поместился в одной записи, я разбил его на три части. Ссылка на продолжение - в конце текста. Pro tio, ke la traduko ne trovis sufiĉe da spaco en unu blogero, mi dividis ĝin je tri partoj. La ligilo al la daŭrigo estas prezentita fine de la teksto.


Collapse )
Аватара 2013

Вторая часть перевода о тамплиерах // La dua parto de la traduko pri la templanoj

Под катом - перевод фрагмента из романа "Маятник Фуко" на эсперанто (вторая часть). Подробности о переводе, о "а зачем вообще", а также начало перевода - в предыдущей записи. Окончание - ещё воспоследствует.

En la kaŝparto enestas mia E-traduko el la romano "La pendolo de Foucault" (la dua parto). La detaloj pri la traduko kaj ĝenerale pri "kial kaj por kio", ankaŭ la komenco de la traduko troveblas en la antaŭa blogero. La fino ankoraŭ sekvos.


Collapse )
Аватара 2013

Окончание перевода про тамплиеров // La fino de la traduko pri la templanoj

Под катом - перевод фрагмента из романа "Маятник Фуко" на эсперанто (окончание). Подробности о переводе, о "а зачем вообще", а также начало перевода - вот тут.

En la kaŝparto enestas mia E-traduko el la romano "La pendolo de Foucault" (la fino). La detaloj pri la traduko kaj ĝenerale pri "kial kaj por kio", ankaŭ la komenco de la traduko troveblas ĉi tie.


Collapse )