Павел Можаев (mevamevo) wrote,
Павел Можаев
mevamevo

  • Location:
  • Mood:

Окончание перевода про тамплиеров // La fino de la traduko pri la templanoj

Под катом - перевод фрагмента из романа "Маятник Фуко" на эсперанто (окончание). Подробности о переводе, о "а зачем вообще", а также начало перевода - вот тут.

En la kaŝparto enestas mia E-traduko el la romano "La pendolo de Foucault" (la fino). La detaloj pri la traduko kaj ĝenerale pri "kial kaj por kio", ankaŭ la komenco de la traduko troveblas ĉi tie.



    Это - окончание перевода. Предыдущая часть - тут.


    Мне стало совестно. На самом деле я сожительствовал с тамплиерами вот уже два года и очень любил их. В угоду снобизму моих знакомых я вел свой рассказ действительно в духе детского мультфильма... А может быть, виноват был Гийом Тирский, злораднейший из историографов. На самом деле они не такими были, кавалеры Храма, бородатые, горячие, с огненным крестом на полотне покрывала, летящие на звонких конях под сенью черно-белого знамени, зовущегося Босеан. Они были великолепны, призванные на пир самопожертвования и смерти, и та патина пота, о которой мы знаем от Святого Бернарда, вероятно, придавала бронзово-ярое благородство усмешке их ужасного лика... Львы на арене боя, как описывает их Жак де Витри, и нежнейшие агнцы в дни мира, лихие в бою, самоотверженные в молитве, безжалостные с врагами, внимательные к собратьям, избравшие черный и белый цвета для стягов, так как белый - цвет чистоты друзей Христу, а черный - это немилосердие к неприятелю...

    Tio estas la fino de la traduko. La antaŭa parto estas ĉi tie.


    Min ekronĝis la konscienc-riproĉoj. En la vero mi jam vivis kun la templanoj dum du jaroj kaj ege ŝatis ilin. Konforme al la snobismo de miaj konatoj mi vere faris mian rakonton laŭ la spirito de porinfana animacia filmo… Aŭ eble kulpis Vilhelmo el Tiro, la plej malica el ĉiuj historiografoj. En la vero tiuj kavaliroj de la Templo, barbohavaj, varmegaj, kun fajra kruco sur la ŝtofo de la manteloj, flugantaj sur rapidaj ĉevaloj sub la nigra-blanka standardo, nomata Beauceant, estis ja tute aliaj. Ili estis belegaj alvokitoj al la festeno de abnegacio kaj morto, kaj la ŝvito, priskribata de Sankta Bernardo, verŝajne, estis la bronza brilo, kiu donis al iliaj timigaj ridetoj ian sarkasman noblecon, kiam ili festis sian adiaŭon al la vivo. Leonoj sur la batalkampo, kiel priskribas ilin Jakobo de Vitry[18], kaj plej humilaj ŝafidoj en la pacaj tagoj, elektintaj la nigran kaj blankan kolorojn por la standardoj, ĉar la blanka simbolas la purecon de la Kristaj amikoj, dum la nigra – la kruelecon rilate la malamikojn…

    Милые поборники веры, последние истинные паладины на излете рыцарской эпохи, разве они заслужили, чтоб я над ними хихикал, как какой-нибудь там Ариосто[19]? Я, который мог бы стать их новым Жуанвилем[20]. Мне вспомнились страницы о тамплиерах в "Истории Людовика Святого", сочинении, автор которого, воин и писец, ходил вместе с королем Людовиком в Святую Землю. К тому времени тамплиеры существовали уже более ста пятидесяти лет, и крестовых походов уже состоялось предостаточно, чтобы разочароваться в каких бы то ни было идеалах. Развеялись, как сон, призраки королевы Мелисенды и Бодуэна, прокаженного короля, на время стихли междуусобицы и распри в Ливане, где уже тогда земля горела под ногами. Уже однажды пал Иерусалим, Барбаросса утонул в Киликии[21], Ричард Львиное Сердце, разбитый наголову и покрытый позором, возвратился на родину, переодетый, кстати говоря, в накидку тамплиера. Христиане проиграли свою войну, а у мавров оказалось совсем иное представление о конфедерации политических субъектов, самостоятельных, но объединенных во имя защиты цивилизации: это были люди, читавшие Авиценну, никакого сравнения с невеждами европейцами. Возможно ли было в течение двух столетий, постоянно соприкасаясь с толерантной, мистичной, либертинской культурой, не поддаться ее обаянию – в особенности имея для сравнения культуру Запада, грубую, низкую, варварскую и германскую? В 1244 году Иерусалим пал в последний и окончательный раз, война, начавшаяся за сто пятьдесят лет до того, была христианами проиграна, и отныне им нечего было делать с мечом на мирных равнинах, в ароматной тени ливанских кедров, бедные мои тамплиеры, для чего, для кого все ваши жертвы?

    Kortuŝaj defendantoj de la kredo, la lastaj veraj paladinoj fine de la kavalira epoko, ĉu ili meritis, ke mi ridaĉu pri ili kvazaŭ iu Ariosto[19]? Mi, kiu ja povus fariĝi ilia nova Ĵuanvilo[20]! Mi rememoris la paĝojn pri la templanoj el “La historio de Sankta Ludoviko”, la verko, kies aŭtoro, militisto kaj kronikisto, iris kun reĝo Ludoviko sur la Sanktan Teron. En tiu tempo la templanoj ekzistis jam dum pli ol cent kvindek jaroj, okazis jam sufiĉe da krucmilitoj por seniluziiĝi pri ĉiuj ajn idealoj. Malaperis kvazaŭ sonĝo la fantomoj de reĝino Melisenda kaj lepra reĝo Baldueno, por iom da tempo haltis la internaj militoj kaj malpacoj en Libano, kie jam tiam la tero brulis sub la piedoj. Jerusalemo jam foje kapitulacis, Barbaroso dronis en Kilikio[21], Rikardo la Leonkora, plene disbatita kaj malhonorigita, revenis hejmen, vestita, interalie, per la templana mantelo. La kristanoj malvenkis en sia milito, dum la maŭroj havis tute diferencan imagon pri la konfederacio de politikaj subjektoj, memstaraj, sed unuigitaj por defendi sian civilizon: ili estis la homoj, kiuj legis Avicenon, tute nekompareblaj al la profanoj-eŭropanoj. Ĉu eblis dum du jarcentoj konstante tuŝante la tolereman, mistikan kaj liberpenseman kulturon ne ĉedi al ĝia ĉarmo, precipe se oni havas por la komparo la kulturon de Okcidento, krudan, brutalan, barbaran kaj ĝermanan? En 1244 Jerusalemo kapitulacis en la lasta kaj plej definitiva fojo, la milito, komencita antaŭ cent kvindek jaroj, estis malgajnita, kaj de nun ili havis nenion por fari kun glavo sur la pacaj ebenaĵoj en la ombro de lebanonaj cedroj. Kompatindaj templanoj miaj, por kio, por kiu estis ĉiuj viaj oferoj?

    В нежности, в грусти, в бледном отсвете одряхлевающей славы – не склоняется ли слух к таинственным ученьям мусульманских мистиков, взор – к иератическому созерцанью потаенных сокровищ? Не тогда ли родилось легендарное представление о рыцарях Храма, до сих пор живущее в разочарованных, жаждущих умах, - повесть о безграничной могущественности, не знающей, к чему ей применить свою мощь... Однако на закате славы Ордена появляется Людовик Святой, король, который делил трапезы с Фомой Аквинским и еще верил в крестовые походы, несмотря на двухвековую историю их неудач, обусловленных глупостью победителей. Стоит ли пробовать еще раз? Но Людовик Святой говорит, что стоит; тамплиеры выносливы и не оставят его в случае поражения, крестовые походы стали их ремеслом, да и как оправдать существование Храма, если нет крестовых походов?
    Людовик напал на Дамиет[22] со стороны моря; на берегу, занятом противником, сплошными рядами сверкали пики и алебарды, развевались знамена, блестели на солнце щиты, кривые турецкие сабли и позолоченное оружие кавалерии; все эти люди, как свидетельствует Жуанвиль, представляли собой великолепное зрелище. Людовик мог бы выждать удобный момент, но он решил произвести высадку во что бы то ни стало. "Верноподданные мои воины, объединившиеся милостию Божиею, мы будем непобедимы. Если же мы проиграем сражение, то станем мучениками во имя Христа. Если победим, слава Господня от того преумножится". Храмовники думают не совсем так, но их воспитали как воинов, служащих идеалу, и они обязаны соответствовать воспитанию. Они пойдут за королём в его мистическом бреду.

    En tenero, en melankolio, en pala rebrilo de la velkanta gloro – kial oni ne dediĉu sin al la aŭskultado de misteraj instruoj de islamaj mistikuloj, al la sankta akumulo de la kaŝitaj trezoroj? Verŝajne, ĝuste tiam naskiĝis la legenda imago pri la kavaliroj de la Templo, ĝis nun vivanta en la senrevigitaj, soifaj mensoj – la novelo pri la senlima ĉiopovo, kiu ne scias, kiel apliki sian fortegon... Tamen, dum dekadenco de la ordeno aperas Sankta Ludoviko, la reĝo, kiu manĝis kune kun Tomaso el Akvino kaj ankoraŭ kredis je la krucmilitoj malgraŭ la dujarcenta historio de iliaj malsukcesoj, kaŭzitaj de la stulteco de la venkintoj. Ĉu indas provi ankoraŭfoje? Sankta Ludoviko diras, ke ja indas; la templanoj estas eltenemaj kaj ne lasos lin en la okazo de malvenko, la krucmilitoj iĝis ilia metio, kaj kiel do oni povas pravigi la ekziston de la Templo, se mankas la krucmilitoj?
    Ludoviko ekatakis Damieton[22] de la mara flanko; sur la bordo, okupita de la malamikoj, densvice elstaris pikstangoj kaj halebardoj, flirtis standardoj, brilis la sune prilumataj ŝildoj, kurbaj turkaj sabroj kaj orumita armilaro de la kavalerio; ĉiuj tiuj homoj laŭ la atesto de Ĵuanvilo prezentis belegan vidaĵon. Ludoviko ja povus atendi pli oportunan momenton, sed li decidis surbordiĝi ĉiuokaze. “Fidelaj soldatoj miaj, unuiĝintaj je la nomo de la di-favoro, ni estos nevenkeblaj. Se ni eĉ malgajnos la batalon, ni iĝos martiroj je la nomo de Kristo. Se ni venkos, la dia gloro per tio multobliĝos”. La templanoj havas tute alian opinion, tamen ili estis edukitaj kiel batalantoj, kiuj servas al la idealo, tial ili devas laŭi la edukon. Ili sekvos la reĝon en ties mistika frenezo.

    Высадка, вопреки вероятию, проходит прекрасно, сарацины, о чудо, оставили Дамиет, да так неожиданно, что король опасался входить в город, не веря в возможность подобного бегства противника. И тем не менее все произошло именно так: город был его, ему принадлежали все сокровища и сотня мечетей, которые Людовик тотчас же приказал превратить в церкви. Теперь предстояло сделать выбор: наступать на Александрию или на Каир? Наиболее разумным решением было бы взять Александрию и тем самым лишить Египет жизненно важного порта. Но одним из руководителей экспедиции был ее злой гений в лице брата короля Роберта д'Артуа, амбициозный, страдающий манией величия, жаждущий славы, и немедленно - как всякий младший брат. Он настоял на походе на Каир, сердце Египта. Ранее проявлявшие осмотрительность тамплиеры становятся неуправляемыми. Король запретил разобщенные стычки, но магистр Ордена нарушил приказ. Увидев отряд султанских мамелюков, он вскричал: "Вперед, на них во имя Господне, я не смогу вынести позора их присутствия!"
    Под Мансурой сарацины окапываются за рекой, и французы принялись насыпать дамбу, чтобы перейти ее вброд под прикрытием своих передвижных башен, однако сарацины переняли у византийцев искусство владения греческим огнем. Снаряды с греческим огнем были огромны, словно винные бочки, за ними тянулся напоминающий огромную стрелу огненный шлейф: они рассекали воздух словно молния и были похожи на огненных драконов. Снаряды извергали такое пламя, что ночью в лагере было светло, как днем.

    La surbordiĝo, malgraŭ la malverŝajneco, pasas bonege, la saracenoj – jen miraklo! – forlasas Damieton eĉ tiel neatendite, ke la reĝo timis eniri la urbon, ne kredante la eblecon de tia fuĝo de la malamikoj. Tamen, ĉio ja estas ĝuste tiel: la urbo apartenas al li, al li apartenas ĉiuj trezoroj kaj cento da moskeoj, kiujn Ludoviko tuj ordonis transformi en preĝejojn. Kaj nun necesis fari la elekton: ĉu ataki Aleksandrion aŭ Kairon? La plej racia decido estus konkeri Aleksandrion kaj per tio senigi Egipton je la plej grava haveno. Tamen unu el la gvidantoj de la ekspedicio estis ĝia malica genio en formo de la frato de la reĝo – Roberto d’Artois, ambicia, megalomania, soifanta gloron ĝuste nun, kiel ĉiu malpli aĝa frato. Li insistis pri la marŝo al Kairo, la koro de Egipto. La templanoj, antaŭe singardaj, iĝas neregeblaj. La reĝo malpermesis neorganizitajn batalojn, sed la majstro de la ordeno malobeis la ordonon. Ekvidinte la taĉmenton de la sultanaj gvardianoj li ekkriis: “Antaŭen, ataku ilin je la nomo de la Sinjoro, alie mi ne povos elteni la hontegon pro ilia ĉeesto!”
    Apud Mansuro la saracenoj okupas defend-pozicion trans la rivero, kaj la francoj komencis ŝutkonstrui digon por transiri la riveron sub la protekto de siaj moveblaj turoj, tamen la saracenoj sciis de la bizancianoj la arton aranĝi la helenan fajron. La obusoj kun la helena fajro estis grandaj kiel vinbareloj, ilin sekvis la fajra spuro kvazaŭ grandega sago: ili splitis la aeron kvazaŭ fulmo kaj similis al fajraj drakoj. La obusoj elvomis tian flamon, ke nokte en la tendaro estis hele kvazaŭ en tago.

    Лагерь христиан был объят огнем, и в это время какой-то вероломный бедуин за триста бизантов указывает королю место переправы. Король решил перейти в наступление, но переправа оказалась опасной, многие рыцари утонули, а оставшихся в живых уже ждал на противоположном берегу отряд из трехсот конных сарацинов. Однако основным силам христиан все же удалось выбраться на сушу, по приказу первыми ринулись в бой тамплиеры, за ними последовал граф д'Артуа. Мусульманские всадники бросились наутек, а тамплиеры стали дожидаться подхода остальных своих частей. Граф же д'Артуа со своим отрядом ринулся за неприятелем.
    Опасаясь быть заклейменными позором, тамплиеры тоже двинулись на штурм неприятельского лагеря, но поспели туда уже после того, как д'Артуа произвел в нем большое опустошение. Мусульмане бегут в Мансуру. Легкая победа опьянила д'Артуа, и он решил преследовать их. Тамплиеры пытались было его остановить, а их командующий, Великий магистр брат Жиль даже прибег к лести, говоря, что граф одержал восхитительную, величайшую из побед, которые когда-либо знала история завоевания заморских территорий. Но заносчивый и жаждущий славы д'Артуа стал обвинять тамплиеров в измене, говоря, что если бы они и Орден Госпитальеров действительно захотели, то эта земля уже давным-давно была бы завоевана и что сам он только что подал пример того, чего может добиться полководец, у которого в жилах течет кровь, а не вода. Эти слова задевали честь тамплиеров. Храм никому не уступит первенства, и все вместе они ринулись к городу, ворвались в него, и лишь у дальней стены осознали, что допустили ту же самую ошибку, что и при взятии Аскалона. Христианское войско и тамплиеры не успели овладеть султанским дворцом, вокруг которого собрались неверные, чтобы затем, словно падальщики, наброситься на разрозненные отряды грабителей. Неужели алчность опять ослепила тамплиеров? Однако из некоторых источников известно, что перед тем как последовать за д'Артуа на штурм города, брат Жиль твердо сказал ему: "Ваше высочество, ни я, ни мои братья не испытываем страха и последуем за вами. Но знайте: мы сомневаемся в том, что кто-то из нас сможет оттуда вернуться". Как бы то ни было, д'Артуа, а с ним немало храбрых рыцарей, в том числе и двести восемьдесят тамплиеров, пали на поле боя.

    La tendaro de la kristanoj estis plenkovrita de fajro, sed en tiu momento iu perfida bedueno kontraŭ tricent bizantoj montras al la reĝo la transirejon. La reĝo decidis ataki, tamen la transirejo evidentiĝis danĝera, multaj kavaliroj dronis, kaj la restajn sur la transa bordo jam atendis taĉmento de tricent surĉevalaj saracenoj. Tamen la ĉefaj fortoj de la kristanoj ja sukcesis atingi la teron, laŭ la ordono la templanoj ekatakis kiel la unuaj, ilin sekvis grafo d’Artois. La islamaj rajdantoj forfuĝis, kaj la templanoj komencis atendi la postrestantajn formaciojn, dum grafo d’Artois kun sia taĉmento ĵetis sin post la malamikojn.
    Timante la malhonoron, ankaŭ la templanoj ekmoviĝis por sturmi la malamikan tendaron, sed venis tien nur post kiam d’Artois jam faris grandan detruon. La islamanoj fuĝis direkte al Mansuro. La facila venko ebriigis d’Artios-on, kaj li decidis peli ilin. La templanoj ja provis haltigi lin, kaj ilia ĉefo, grandmajstro frato Gilles, eĉ uzis flaton, dirante, ke la grafo jam faris mirindan, la plej grandan venkon el ĉiuj, kiujn iam ajn konis la historio de konkerado de la transmaraj teritorioj. Tamen trofiera kaj gloremaĉa d’Artois komencis kulpigi la templanojn pri perfido, dirante, ke, se ili kaj la hospitalana ordeno vere volus tion, tiu tero estus konkerita jam antaŭlongege kaj ke li mem ĵus faris la ekzemplon, kion povas atingi la militestro, en kies angioj fluas sango, sed ne akvo. Tiuj vortoj vundis la dignon de la templanoj. La Templo al neniu cedos la unuaecon, kaj ili ĉiuj kune ĵetis sin al la urbo, enkuris ĝin kaj nur ĉe la plej fora muro komprenis, ke ili faris la eraron, jam faritan ĉe la konkero de Aŝkelono. La kristana armeo kaj la templanoj ne sukcesis konkeri la sultanan palacon, ĉirkaŭ kiu kolektiĝis la miskredantoj por poste kvazaŭ kadavraĵ-ĉasantoj ekataki la disigitajn grupojn de la rabistoj. Ĉu avideco denove blindigis la templanojn? Tamen, el certaj fontoj ni scias, ke antaŭ ol sekvi d’Artois-on en la urbo-sturmo frato Gilles firme diris al li: “Via grafa moŝto, nek mi, nek miaj fratoj sentas timon, kaj ni sekvos vin. Tamen sciu: ni dubas, ke iu el ni povos reveni de tie”. Kio ajn okazu, d’Artois kaj multaj kuraĝaj kavaliroj, enkalkultante ducent okdek templanojn, pereis sur la batalkampo.

    Это нечто большее, чем поражение, это - бесчестье, которое еще хуже поражения. Но история не судит столь строго, даже Жуанвиль не пишет этого: вышло как вышло, в непредсказуемости – красота войны. Под пером господина Жуанвиля большинство сражений выглядит этаким милым балетом, в котором иногда слетает несколько голов и слышны отчаянные призывы к Господу, да еще порой король всхлипнет по своим верным умирающим вассалам, но все это происходит словно в цветном фильме – среди красных доспехов, золотых уздечек, сверкающих на желтом солнце пустыни шлемов и мечей, у бирюзовых морских вод – и как знать - может, каждое побоище для тамплиеров было именно таким.
    Взгляд Жуанвиля перемещается сверху вниз или снизу вверх, в зависимости от того, падает он с коня или же поднимается в седло, он описывает отдельные сцены сражения, а не общий план битвы, и создается впечатление, что решающее место занимают отдельные дуэли, исход которых зачастую непредсказуем и зависит от воли случая. Так, Жуанвиль бросается на помощь графу де Ванону, какой-то турок наносит ему удар копьем, лошадь падает на колени, Жуанвиль перелетает через ее голову, затем поднимается с мечом в руке, и мессир Герард де Сиверей ("да простит его Господь") подает ему знак укрыться в разрушенном доме, по пути к которому их едва не втаптывает в землю турецкий отряд; полуживыми они добираются до дома, баррикадируются, а турки забрасывают их копьями через пробитую крышу. Мессир Феррис де Лупе поражён ударом ссади, "и ранение было таково, что кровь хлестала фонтаном, как из бочки, из которой вытащили затычку", Сиверея рубят наотмашь, и на его лице "нос ополз и оказался на устах". И так далее, наконец прибывает подмога, покидаем дом и переносимся на другое поле сражения, новые батальные сцены, очередные убитые и спасенные в последнюю секунду, громкие молитвы, обращенные к святому Иакову. А в это время душка граф де Суассон, не переставая размахивать мечом, выкрикивает: "Сударь Жуанвиль, пусть вопят эти канальи, но клянусь Господом, мы еще будем вспоминать об этом дне в одном из будуаров!" А король жаждет известий о своем брате, проклятом графе д'Артуа, и брат Анри де Роннэ, предводитель рыцарей Ордена Госпитальеров, отвечает, что "известия хорошие, ибо уверен, что братия и граф д'Артуа в раю пребудут". Король говорит, что пусть благославен будет Господь за все, что ему посылает, и на глаза ему наворачиваются крупные слезы.

    Tio estas io plia, ol simple malvenko. Tio estas malhonoro, kiu estas eĉ pli aĉa, ol malvenko. Tamen, la historio ne juĝas tiel severe, eĉ Ĵuanvilo ne skribas tiel: nu, okazis kio okazis, en neantaŭvidebleco nestas la belo de l’ milito. Sub la plumo de sinjoro Ĵuanvilo la plimulto de la bataloj aspektas kvazaŭ ĉarma baleto, en kiu foje falas kelkaj kapoj kaj aŭdeblas la senesperaj alvokoj al la Sinjoro, nu, foje ankaŭ la reĝo iom ploros pri siaj fidelaj mortantaj vasaloj, sed ĉio ĉi okazas kvazaŭ en kolora kino – meze de ruĝaj armaĵoj, oraj kondukiloj, brilantaj helmoj kaj glavoj fone de la flava suno de l’ dezerto, apud la turkisaj maraj akvoj… Kaj kiu scias – eble vere ĉiu batalo de la templanoj estis ĝuste tia!
    La vidpunkto de Ĵuanvilo saltas supren-suben depende de tio, ĉu li falas de sur la ĉevalo aŭ reenseliĝas, li priskribas apartajn scenojn de la batalo, sed ne la ĝeneralan vidon, kaj aperas la impreso, ke la decidan rolon havas apartaj dueloj, kies rezulto estas ofte neantaŭvidebla kaj dependas de la hazardo. Jen, ekzemple, Ĵuanvilo kuregas helpi al grafo de Walon, iu turko lanc-pikas lin, la ĉevalo falas sur la genuojn, Ĵuanvilo falas super ĝian kapon, ekstaras kun glavo en la mano, kaj sinjora moŝto Erardo de Siverey (indulgu lin Dio!) signalas al li kaŝi sin en detruita domo; dum la vojo ilin preskaŭ enpremas en la teron turka taĉmento, duovivaj ili atingas la domon, barikadas sin, – kaj turkoj superĵetas ilin per lancoj tra la truita tegmento. Sinjora moŝto Federico de Loupey estas vundita de malantaŭe, “kaj la vund’ estis tiel granda, ke la sango fontanis kvazaŭ el barelo, el kiu oni eltiris ŝtopilon”, Siverey estas fortege sabrobatita, kaj sur lia vizaĝo “la nazo deglitis kaj surkovris la buŝon”. Kaj tiel plu, kaj simile… Finfine venas la helpo, oni lasas la domon kaj trafas novan batalkampon, jen novaj batalaj scenoj, novaj murditoj kaj novaj plej lastmomente savitaj homoj, laŭtaj preĝoj al Sankta Jakobo. Samtempe ĉarma grafo de Soissons svingante sian glavon krias: “Sinjoro Ĵuanvilo, kriegu tiuj kanajloj, sed mi ĵuras je Dio, ke ni ankoraŭ rememorados pri ĉi tiu tago en iu buduaro!”. Samtempe la reĝo atendas la informojn pri sia frato, la damnita grafo d’Artois, kaj frato Henri de Ronnay, la estro de la hospitalanoj, respondas, ke “la informoj estas bonaj, ĉar mi certas, ke la frataro kaj grafo d’Artois feliĉos en paradizo”. La reĝo diras, ke Dio estu benata pro ĉio, kion li aranĝas, kaj en liaj okuloj aperas grandaj larmoj.

    Однако этот ангельско-кровавый балет не всегда так прекрасен: умирает Великий магистр Гийом де Сонак, заживо сожженный греческим огнем, христианскую армию, задыхающуюся от трупных испарений и испытывающую недостаток в провианте, поражает цинга; армия Людовика Святого в растерянности, а сам король измучен дизентерией, причем до такой степени, что вынужден вырезать сзади брюки, чтобы не терять времени в битве. Дамиет сдан, и королева должна вести переговоры с сарацинами, в результате которых она выплачивает пятьсот тысяч фунтов, чтобы сохранить себе жизнь.
    Что же, следует признать полный провал крестовых походов. Между тем в Акке[23] Людовика принимают как победителя, и весь город, включая духовенство, женщин и детей, выходит ему навстречу. Тем временем тамплиеры, знающие подлинный результат его экспедиции, пытаются вступить в переговоры с Дамаском. Это становится известно Людовику, который терпеть не может, чтобы его в чем-то опережали. Он низлагает нового Великого магистра тамплиеров в присутствии мусульманских послов, и Великий магистр вынужден взять назад слово, данное неприятелю, он становится перед королем на колени, прося у него прощения. Нельзя сказать, чтобы рыцари Ордена плохо дрались или были корыстны, однако король Франции, дабы усилить свое могущество, подвергает их унижениям, и чтобы утвердить свое могущество, его наследник Филипп II, полвека спустя отправит их на костер.
    В 1291 году пал последний форпост христиан на Святой Земле – оплот иоаннитов, Акка. Акка была завоевана маврами, все обитатели перерезаны. Христианское царство в Иерусалиме окончилось. Орден тамплиеров в этот час состоятельнее, многочисленнее и мощнее, чем когда бы то ни было прежде, но они, рожденные для сражений в Святой Земле, – не могут больше оставаться в ней.

    Tamen, tiu anĝela kaj sanga baleto ne ĉiam estas tiel bela: pereas grandmajstro Guillaume de Sonnac, vive forbruligita de la helena fajro; la kristana armeo, sufokiĝanta pro la kadavraj miasmoj kaj suferanta pro nutraĵ-manko, estas trafita de skorbuto. La armeo de Sankta Ludoviko estas perpleksita, la reĝo mem estas turmentata de disenterio, eĉ tiel, ke li estas devigita fari truon malantaŭe en la pantalono por ne perdi la tempon dum batalo. Damieto kapitulacas, la reĝino devas komenci intertraktadon kun saracenoj, rezulte ŝi pagas kvincent mil funtojn por savi sian vivon.
    Do necesas agnoski, ke la krucmilitoj plene fiaskis. Tamen, en Akko[23] oni renkontas Ludovikon kiel venkinton, kaj la tuta urbo – eĉ la pastroj, virinoj kaj infanoj – amasiĝas saluti lin. Samtempe la templanoj, kiuj scias, kia estas la vera rezulto de lia ekspedicio, provas ektrakti kun Damasko. Pri tio ekscias Ludoviko, kiu ne toleras, ke oni ie ajn devancu lin. Li eksigas la novan grandmajstron de la templanoj ĉeeste de la islamanaj ambasadoroj, kaj la grandmajstro estas devigita forpreni la promeson, donitan al la malamikoj; li surgenuiĝas antaŭ la reĝo, petante pardonon. Ne eblas diri, ke la kavaliroj de la Ordeno malbone batalis aŭ estis tro profitemaj, tamen la reĝo de Francio por pligrandigi sian potencon humiligas ilin; kaj por certigi sian regadon lia heredonto Filipo la Dua post duonjarcento simple pereigos ilin sur lignofajro.
    En 1291 kapitulacis la lasta fortikaĵo de la kristanoj sur la Sankta Tero – la centro de la hospitalanoj, Akko. Ĝi estis konkerita de maŭroj, ĉiuj loĝantoj estis forbuĉitaj. La kristana regado en Jerusalemo finiĝis. La ordeno de la templanoj estis tiutempe pli riĉa, multkapa kaj potenca, ol iam ajn antaŭe, sed ili, naskitaj por la bataloj sur la Sankta Tempo, ne plu povas resti sur ĝi.

    Похоронив себя заживо в великолепных капитанствах Европы и в Тампле Парижа, они все еще грезят о нагорье вокруг Иерусалимского Храма во времена их звенящей славы, с дивной церковью Святой Марии Латеранской, вотивными капеллами, короной трофеев, вспоминают горячую возню в кузницах, в шорных лавках, кучи тканей, ворохи зерна, конюшню на две тысячи голов, беготню оруженосцев, адъютантов, турецкий палаточный городок, красные кресты на белых епанчах, коричневые подрясники служек, посланцев султана в грандиозных тюрбанах и в золотых шлемах, пилигримов, стройное движенье сторожевых нарядов, эстафет, курьеров и счастье ломящихся закромов, переполненных сейфов портового города, откуда разлетаются распоряжения и приказы и отправляются грузы по назначениям: замки родной страны, острова, прибрежные крепости Малой Азии...
    Все кончено, мои дорогие тамплиеры.
    И тут я обнаружил, тем самым вечером, в "Пиладе", на стадии пятого виски, подносимого мне заботливой рукою Бельбо, что я, похоже, грезил наяву, однако же вслух и с чувством (стыд какой, Господи!), что-то рассказывал собутыльникам, причем Диоталлеви, взбудораженный до предела двумя стаканами тоника, серафически возводил очи горе, а вернее сказать, к совершенно не сефиротному[24] потолку забегаловки и бормотал: – Таковы они и были, души святые и души пропащие, ковбои и рыцари, ростовщики и полководцы...

    Enteriginte sin vivaj en belegaj kapitanejoj de Eŭropo kaj en la Templo de Parizo, ili daŭre revas pri la montaro ĉirkaŭ la Jerusalema templo en la epoko de ilia sonora gloro, pri la mirinda preĝejo de Sankta Maria el Laterano kun vot-dediĉitaj kapeloj, pri bukedo da trofeoj; ili rememoras ardan aktivadon en forĝejo, en jungil-vendejoj, multajn ŝtofojn, amasojn da greno, ĉevalejon por du mil ĉevaloj, la kuradon de armilportistoj, adjutantoj, la turkan tendaron, ruĝajn krucojn sur blankaj manteloj, brunajn subsutanojn de servistoj, senditojn de la sultano en grandiozaj turbanoj kaj oraj kaskoj, pilgrimantojn, la bonorganizitajn ŝanĝojn de la gardogrupoj, stafetojn, kurierojn... Ili rememoras ankaŭ la grandegajn grenejojn, plenplenajn ŝtalŝrankojn de la havenurbo, de kie flugas la ordonoj kaj instrukcioj, de kie ekmoviĝas kargoj al diversaj destin-lokoj: la kasteloj de la patrio, insuloj, ĉebordaj fortikaĵoj de Malgrand-Azio...
    Ĉio finita, miaj karaj templanoj...
    Kaj ĉi-momente mi trovis, ke tiuvespere en “Pilado” dum konsumado de la kvina viski-dozo, almovata al mi fare de la zorgema mano de Belbo, mi, ŝajne, miksis sonĝon kaj realon – parolante laŭte kaj kun pasio (ha, kia honto, je dio!)... Mi ion rakontis al la kundrinkantoj, kaj Diotalevo konstante levis la okulojn supren, al la tute sensefirota[24] plafono de la drinkejo kaj balbutis: – Tiaj ja ili estis, la animoj sanktaj kaj kondamnindaj, vakeroj kaj kavaliroj, uzuristoj kaj militestroj...

    – Они были своеобразные, – подытожил Бельбо. – А вы, Казобон, ведь их любите?
    – Я пишу о них диплом. Кто пишет диплом о сифилисе, в конце концов полюбит и бледную спирохету.
    – Красиво, как в кино, – сказала Долорес. – А теперь мне пора идти, потому что к утру нужно размножить листовки. На заводе Марелли готовится забастовка.

    – Ili ja estis tre originalaj, – resumis Belbo. – Ĉu vi, Kazobono, ŝatas ilin?
    – Mi ja verkas diplomlaboraĵon pri ili. Kiu verkas disertacion pri sifiliso, tiu finfine ekŝatos eĉ la palan spiroĥeton.
    – Estas bele, kvazaŭ en kino, – diris Dolores. – Sed mi devas jam iri for, ĉar ĝis mateno mi devas multobligi la flugfoliojn. En la uzino de Marelli oni preparas strikon.

    – Везёт же некоторым, – сказал Бельбо, усталым жестом погладил её по голове и заказал, как он выразился, последней виски.
    – Скоро двенадцать, становится поздно. Конечно, не для взрослых, а для Диоталлеви. И тем не менее я хотел бы еще кое-что узнать, в частности о процессе. Когда, как, почему...
    – Cur, quomodo, quando, – подхватил Диоталлеви. – Да, да, пожалуйста...


    Это конец главы, спасибо за внимание.

    – Jen feliĉuloj, – diris Belbo, lace mankaresis ŝian kapon kaj mendis, kiel li diris, la lastan viskion.
    – Baldaŭ estos la dekdua horo, malfruas jam. Certe, ne por la plenkreskuloj, sed por Diotalevo. Tamen, mi ja volus ekscii ankoraŭ pri io, speciale – pri la proceso. Kiam, kiel, kial...
    – Cur, quomodo, quando, – subtenis lin Diotalevo. – Jes, jes, ni petas...


    Tio estas la fino de la ĉapitro, dankon pro la atento.



Комментарии:

[18] Жак де Витри (1160 или 1170 - 1240) – французский историк, теолог и кардинал.

[19] Лудовико Ариосто (1474-1533) – знаменитый итальянский поэт и драматург.

[20] Жан де Жуанвиль (1224-1317) – один из величайших хроникёров средневековой Франции, участник и летописец крестовых походов, возглавляемых Людовиком IX (Святым Людовиком).

[21] Речь идёт об императоре Священной Римской Империи Фридрихе Первом (по прозвищу Барбаросса –«рыжебородый»), который утонул в 1190-ом году при переходе через реку Селиф (Гёксу) в области Киликия на юго-востоке Малой Азии.

[22] Дамиет (Думьят, Дамьетта) – порт на Средиземном море в дельте Нила, примерно в 200 километрах к северу от Каира.

[23] Акка (тж. Акко) – порт в Галилее, на севере Израиля; некоторое время был «столицей» крестоносцев в Палестине.

[24] Сефироты – элементы Древа Жизни, одного из основополагающих понятий в Каббале.



Komentoj:

[18] Jakobo de Vitry (1160 aŭ 1170 - 1240) – franca historiisto, teologo kaj kardinalo.

[19] Ludovico Ariosto (1474-1533) – fama itala poeto.

[20] Johano el Ĵuanvilo (Jean de Joinville, 1224-1317) – unu el la plej signifaj kronikistoj de mezepoka Francio, partoprenanto kaj kronikisto de la krucmilitoj, gvidataj de Ludoviko la Naŭa (Sankta Ludoviko).

[21] Temas pri la imperiestro de la Sankta Romia Imperio Frederiko la Unua, kromnomita Barbarossa (rufbarbulo), kiu pereis en 1190 en Kilikio (sud-okcidenta regiono de Malgrand-Azio) dum transiro de la rivero Salef (Göksu).

[22] Damieto – haveno ĉe Mediteraneo en la Nila delto, ĉ. 200 kilometrojn norde de Kairo.

[23] Akko (ankaŭ Akreo) – havenurbo en Galileo (norda Israelo), dum certa tempo ĝi estis “ĉefurbo de la krucistoj” en Palestino.

[24] Sefirotoj – la elementoj de la Arbo de la Vivo, unu el la ĉefaj nocioj de Kabalo.

Tags: en esperanto, tradukado, моё творчество, эсперанто
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    Anonymous comments are disabled in this journal

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

  • 2 comments